CHESSTEACHERSACADEMYقوانین تساوی در شطرنج؛ تکرار حرکت، قانون ۵۰ حرکت و ۷۵ حرکت
قوانین تساوی در شطرنج؛ تکرار حرکت، قانون ۵۰ حرکت و ۷۵ حرکت
تساوی در شطرنج فقط زمانی اتفاق نمیافتد که دو بازیکن با هم توافق کنند. پات، تکرار وضعیت، قانون ۵۰ حرکت، قانون ۷۵ حرکت، پوزیشن مرده و کمبود مهره برای مات نیز میتوانند بازی را مساوی کنند. تفاوت مهم این است که بعضی از این حالتها نیازمند درخواست بازیکناند، اما بعضی دیگر بازی را بهصورت خودکار پایان میدهند.
شناخت دقیق قوانین تساوی برای بازیکن مسابقهای ضروری است. گاهی یک بازیکن در وضعیت بازنده با استفاده درست از تکرار حرکت نیم امتیاز میگیرد و گاهی بازیکنی که برتری دارد، به دلیل ناآشنایی با قانون ۵۰ حرکت فرصت برد را از دست میدهد. اگر تازه شطرنج را شروع کردهاید، ابتدا راهنمای آموزش شطرنج را ببینید و سپس این قوانین را با موقعیتهای واقعی تمرین کنید.
خلاصه انواع تساوی در شطرنج
پات چیست و چه تفاوتی با مات دارد؟
در پات، بازیکنی که نوبت اوست هیچ حرکت قانونی ندارد، اما شاه او تحت حمله نیست. بازی بلافاصله مساوی میشود. در مات نیز بازیکن حرکت قانونی ندارد، ولی شاه در کیش است؛ بنابراین مات با برد حریف پایان مییابد.
پات یکی از رایجترین راههای نجات در آخر بازی است. بازیکن برتر باید پیش از هر حرکت بررسی کند که آیا حریف حداقل یک حرکت قانونی دارد یا نه. این موضوع در آخر بازی وزیر و شاه مقابل شاه بسیار مهم است. برای تقویت تشخیص پات و مات میتوانید از معمای روزانه شطرنج استفاده کنید.
تساوی با توافق دو بازیکن
یک بازیکن میتواند پس از انجام حرکت خود و پیش از فشردن ساعت، پیشنهاد تساوی بدهد. حریف میتواند آن را بپذیرد، رد کند یا با انجام حرکت به بازی ادامه دهد. پیشنهاد مکرر و آزاردهنده ممکن است رفتاری نامناسب تلقی شود.
در بعضی مسابقات، قوانین اختصاصی پیشنهاد تساوی زودهنگام را محدود میکنند؛ برای نمونه ممکن است توافق پیش از حرکت سیام مجاز نباشد. بنابراین علاوه بر قوانین عمومی فیده، آییننامه همان مسابقه را نیز بخوانید.
قانون تکرار سهباره وضعیت
اگر یک وضعیت یکسان برای بار سوم روی صفحه ایجاد شود یا بازیکن بتواند با حرکت نوشتهشده خود آن را برای بار سوم ایجاد کند، امکان مطالبه تساوی وجود دارد. لازم نیست سه وضعیت پشت سر هم باشند.
منظور از وضعیت یکسان صرفاً یکسان بودن محل مهرهها نیست. نوبت حرکت باید یکی باشد و امکانهای قانونی مانند حق قلعهرفتن و گرفتن آنپاسان نیز باید همان وضعیت قبلی را داشته باشند. پس ممکن است چینش مهرهها مشابه باشد، ولی از دید قانون دو موقعیت یکسان محسوب نشوند.
چگونه تساوی سهباره را مطالبه کنیم؟
- اگر وضعیت برای سومین بار ایجاد شده، ساعت را متوقف و داور را مطلع کنید.
- اگر حرکت بعدی وضعیت را برای بار سوم ایجاد میکند، حرکت را روی برگه ثبت کنید اما آن را روی صفحه انجام ندهید.
- ساعت را متوقف و درخواست بررسی کنید.
در بازی آنلاین، سامانه معمولاً تکرار را تشخیص میدهد. با این حال تمرین روی صفحه واقعی به شما کمک میکند الگوهای کیش دائم و تکرار اجباری را سریعتر ببینید. در بازی با کامپیوتر ChessTeachers میتوانید موقعیتهای تکراری را عملاً آزمایش کنید.
تکرار پنجباره چه تفاوتی دارد؟
در تکرار پنجباره دیگر نیازی به مطالبه بازیکن نیست. اگر یک وضعیت یکسان دستکم پنج بار ایجاد شود، بازی طبق قوانین فیده خودکار مساوی است. این تفاوت را به خاطر بسپارید: تکرار سهباره قابل مطالبه است؛ تکرار پنجباره پایان خودکار ایجاد میکند.
قانون ۵۰ حرکت در شطرنج
اگر در ۵۰ حرکت آخر هر بازیکن هیچ پیادهای حرکت نکرده و هیچ مهرهای گرفته نشده باشد، بازیکن نوبتدار میتواند تساوی را مطالبه کند. هر حرکت پیاده یا هر گرفتن مهره شمارش را از ابتدا شروع میکند.
۵۰ حرکت یعنی ۵۰ حرکت سفید و ۵۰ حرکت سیاه؛ در مجموع ۱۰۰ نیمحرکت. این قانون بیشتر در آخر بازیهای طولانی مانند رخ و فیل مقابل رخ یا موقعیتهای دشوار بدون پیاده اهمیت پیدا میکند.
قانون ۷۵ حرکت
اگر هر دو بازیکن ۷۵ حرکت متوالی بدون حرکت پیاده و بدون گرفتن مهره انجام دهند، بازی به شکل خودکار مساوی است. تنها استثنا این است که آخرین حرکت به مات منجر شده باشد؛ در آن صورت مات مقدم است.
قانون ۷۵ حرکت مانع ادامه بیپایان بازی میشود، حتی اگر هیچیک از بازیکنان تساوی ۵۰ حرکت را مطالبه نکرده باشند. متن رسمی قوانین فیده نیز این تمایز را صریح بیان میکند.
کمبود مهره برای مات و پوزیشن مرده
وقتی هیچ دنباله قانونی از حرکات نتواند به مات منتهی شود، بازی مساوی است. شاه مقابل شاه، شاه و فیل مقابل شاه و شاه و اسب مقابل شاه نمونههای شناختهشدهاند. اما نباید هر پوزیشن کممهره را فوراً مساوی دانست؛ وجود مهرههای حریف گاهی امکان مات غیرمعمول را فراهم میکند.
کیش دائم؛ قانون مستقل یا نتیجه تکرار؟
«کیش دائم» عنوان مستقل پایان بازی در قوانین فیده نیست. معمولاً ادامه کیشهای متوالی باعث تکرار سهباره یا پنجباره وضعیت میشود. بنابراین نتیجه تساوی از قانون تکرار به دست میآید.
اشتباههای رایج بازیکنان
- اشتباه گرفتن پات با مات
- فرض اینکه سه حرکت مشابه برای تساوی کافی است؛ معیار، وضعیت کامل صفحه است
- انجام حرکت روی صفحه پیش از ثبت مطالبه تکرار سهباره
- فراموش کردن اینکه حرکت پیاده یا گرفتن مهره شمارش ۵۰ حرکت را صفر میکند
- تصور اینکه کیش دائم خودبهخود یک قانون جداگانه است
چگونه قوانین تساوی را تمرین کنیم؟
چند بازی آخر خود را مرور کنید و لحظههایی را پیدا کنید که امکان تکرار، پات یا ورود به آخر بازی بدون پیاده وجود داشته است. سپس همان موقعیت را بدون موتور تحلیل کنید و در مرحله بعد ارزیابی موتور را ببینید. مشاهده بازیهای قهرمانان جهان شطرنج نیز نمونههای ارزشمندی از دفاع، کیش دائم و تبدیل برتری ارائه میدهد.
برای اینکه مرور بازی فقط به دیدن حرکتها محدود نشود، راهنمای تحلیل بازی شطرنج را نیز بخوانید و لحظههای بحرانی را با همان روش دستهبندی کنید.
پرسشهای متداول قوانین تساوی در شطرنج
آیا سه بار تکرار حرکت باعث تساوی خودکار میشود؟
خیر. در تکرار سهباره، بازیکن واجد شرایط باید تساوی را مطالبه کند. تکرار پنجباره خودکار است.
آیا ۵۰ حرکت یعنی مجموعاً ۵۰ نیمحرکت؟
خیر. منظور ۵۰ حرکت برای هر بازیکن، یعنی ۱۰۰ نیمحرکت، بدون حرکت پیاده و بدون گرفتن مهره است.
اگر حرکت هفتاد و پنجم مات باشد چه میشود؟
مات مقدم است و بازیکنی که مات کرده برنده میشود.
شاه و دو اسب مقابل شاه مساوی است؟
این پوزیشن معمولاً به اجبار قابل برد نیست، اما تشخیص قانونی پوزیشن مرده به امکان وجود یک دنباله قانونی برای مات وابسته است؛ بنابراین نباید صرفاً با حفظ یک فهرست کوتاه تصمیم گرفت.
جمعبندی
بازیکن حرفهای فقط حمله و تاکتیک نمیداند؛ قوانین پایان بازی را هم دقیق میشناسد. فرق تکرار سهباره با پنجباره و قانون ۵۰ حرکت با ۷۵ حرکت میتواند مستقیماً نتیجه مسابقه را تغییر دهد. اکنون یک بازی تمرینی شروع کنید و بعد از پایان، لحظههای بحرانی آن را یادداشت کنید.
شروع بازی با کامپیوتر و تمرین قوانین در موقعیت واقعی
♛ مطالعه تموم شد؛ حالا نوبت حرکت توئه
همین چیزی که خوندی رو وارد بازی کن؛ معما حل کن، مأموریت بگیر، در جام رقابت کن و نتیجهاش رو مستقیم در امتیاز و پروفایل قهرمانت ببین.